Trường Cao đẳng Cộng đồng Hà Tây Vì sự phát triển của cộng đồng
Căn cứ hướng dẫn số 01/HD- ĐU, ngày 29/10/2025 của Đảng ủy trường Cao đẳng Cộng đồng Hà Tây về hướng dẫn Chi bộ tổ chức sinh hoạt chuyên đề: “Xây dựng văn hóa học đường trong giai đoạn hiện nay”. Bản thân trình bày một số thực trạng, nguyên nhân và giải pháp để áp dụng trong Đảng bộ Nhà trường.
Văn hóa học đường là cách cư xử có văn minh, có trách nhiệm và có tình người trong trường học. Bao gồm: Cách bạn chào hỏi thầy cô. Cách bạn nói chuyện với bạn bè. Cách bạn học tập, làm việc, tuân thủ nội quy. Cách bạn hành xử trên mạng xã hội liên quan đến thầy cô, bạn bè và nhà trường. Văn hóa học đường không phải để đối phó, mà là để chúng ta trưởng thành hơn mỗi ngày.
Những biểu hiện đẹp của văn hóa học đường:
Trong giao tiếp hằng ngày: Các em biết chào hỏi thầy cô, cán bộ nhà trường. Nói lời “cảm ơn”, “xin lỗi” đúng lúc. Không nói tục, không miệt thị, không xúc phạm người khác. “Một lời nói tử tế có thể làm người khác vui cả ngày”.
Trong học tập và sinh hoạt: Đi học đúng giờ, nghiêm túc trong giờ học. Trung thực trong thi, kiểm tra. Không quay cóp, không gian lận, không “học đối phó”. “Học thật, thi thật, năng lực thật chính là tôn trọng chính mình” .
Trong môi trường tập thể: Biết lắng nghe ý kiến khác mình. Không gây bè phái, không cô lập bạn bè. Sẵn sàng giúp đỡ người khác khi họ gặp khó khăn. “Trường học là nơi cùng nhau lớn lên, không phải nơi hơn thua”.
Trên môi trường mạng: Các bạn cần nhớ: Mạng xã hội không phải nơi muốn nói gì cũng được. Một bình luận thiếu suy nghĩ có thể làm tổn thương người khác, ảnh hưởng uy tín thầy cô, nhà trường. Gây hậu quả pháp lý cho chính bản thân mình. Không đăng bài thông tin sai sự thật, hình ảnh, clip chưa được phép. Nội dung xúc phạm, bôi xấu người khác.
Các em nên làm: Sử dụng mạng xã hội văn minh, có trách nhiệm. Biết dừng lại trước khi chia sẻ điều tiêu cực.
Văn hóa ứng xử trong nhà trường là tổng hòa các hành vi, thái độ, lời nói và cách giao tiếp giữa: Thầy cô với học sinh, sinh viên; Học sinh, sinh viên với nhau; Nhà trường với phụ huynh và xã hội. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, nhân văn.
Những mặt tích cực trong văn hóa ứng xử hiện nay: Trong những năm gần đây, văn hóa học đường đã có nhiều chuyển biến tích cực:
Ý thức của học sinh, sinh viên được nâng cao: Phần lớn học sinh, sinh viên lễ phép với thầy cô, tôn trọng nội quy nhà trường; Biết hợp tác, chia sẻ, giúp đỡ nhau trong học tập và sinh hoạt; Tinh thần tham gia các hoạt động Đoàn, Hội, thiện nguyện ngày càng rõ nét.
Nhà trường đã ban hành Quy chế công tác Học sinh, sinh viên; Bộ quy tắc ứng xử trong trường học; Đẩy mạnh giáo dục kỹ năng sống, giá trị sống, đạo đức và pháp luật; Tăng cường hoạt động trải nghiệm, tư vấn tâm lý học đường.
Bên cạnh những điểm tích cực, thực trạng văn hóa ứng xử chung trong các nhà trường hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề cần quan tâm.
Ứng xử chưa chuẩn mực của một bộ phận học sinh, sinh viên ở các Nhà trường: Một số học sinh thiếu lễ phép, nói trống không, thờ ơ với thầy cô; Tình trạng bạo lực học đường xảy ra ở nhiều địa phương, xúc phạm danh dự nhau qua mạng xã hội vẫn còn xảy ra; Ý thức chấp hành nội quy chưa cao: đi học muộn, nói tục, gian lận thi cử….vv.
Ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội và môi trường bên ngoài: Học sinh, sinh viên dễ bị tác động bởi lối sống thực dụng, lệch chuẩn; Văn hóa giao tiếp trên mạng bị lẫn lộn với đời sống thực, dẫn đến cách nói chuyện thiếu tôn trọng; Sự sao chép hành vi xấu mà thiếu chọn lọc.
Sự phối hợp giữa gia đình với các nhà trường chưa chặt chẽ: Một số phụ huynh chưa thật sự quan tâm đến việc giáo dục nhân cách, ứng xử cho con em của mình. Nhà trường còn nặng về dạy kiến thức, chưa đầu tư đúng mức cho giáo dục văn hóa và đạo đức.
Nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong văn hóa ứng xử học đường.
Nguyên nhân xuất phát từ bản thân học sinh, sinh viên (Đây là nguyên nhân trực tiếp và phổ biến nhất): Nhiều học sinh, sinh viên chưa hiểu đúng thế nào là hành vi ứng xử văn minh, chuẩn mực. Nhầm lẫn giữa cá tính tự do cá nhân với thiếu tôn trọng người khác. Chưa ý thức được hậu quả lâu dài của lời nói và hành vi lệch chuẩn. Lứa tuổi THPT và sinh viên có biến động tâm lý mạnh, dễ nóng giận, bốc đồng. Thiếu kỹ năng kiềm chế cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn, giao tiếp tích cực dẫn đến hành vi nói tục, xúc phạm, thậm chí xô xát.
Nguyên nhân từ gia đình (Gia đình là nền tảng đầu tiên hình thành nhân cách): Thiếu sự quan tâm và giáo dục ứng xử từ sớm. Nhiều phụ huynh quá chú trọng thành tích học tập, xem nhẹ giáo dục đạo đức. Giao phó hoàn toàn việc giáo dục cho nhà trường. Ít trò chuyện, định hướng cách ứng xử cho con em.
Môi trường gia đình thiếu gương mẫu: Cha mẹ ứng xử nóng nảy, nói tục, thiếu tôn trọng nhau. Bạo lực gia đình, mâu thuẫn kéo dài, dẫn đến Trẻ dễ bắt chước hành vi tiêu cực và mang vào môi trường học đường.
Nguyên nhân từ nhà trường (Nhà trường giữ vai trò định hướng và uốn nắn hành vi): Chương trình học nặng về kiến thức, thi cử. Thời lượng dành cho giáo dục kỹ năng sống, văn hóa ứng xử còn hạn chế. Một bộ phận giáo viên chưa thực sự là tấm gương ứng xử nhắc nhở học sinh còn thiếu mềm mỏng, mang tính áp đặt. Chưa lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của học sinh, sinh viên, gây tâm lý phản kháng, xa cách.
Nguyên nhân từ tác động của mạng xã hội và xã hội hiện đại (Đây là nguyên nhân ngày càng gia tăng): Ngôn ngữ mạng thiếu chuẩn mực được sử dụng trong giao tiếp học đường, Học sinh, sinh viên dễ bị cuốn theo trào lưu lệch chuẩn, Video bạo lực, phản cảm, xuất hiện tình trạng bạo lực học đường trên không gian mạng. Đề cao cái tôi cá nhân quá mức, thiếu sự chia sẻ, cảm thông, xem nhẹ giá trị đạo đức truyền thống.
Đề xuất giải pháp nâng cao văn hóa ứng xử cho học sinh, sinh viên Nhà trường:
Nhóm giải pháp từ phía học sinh, sinh viên: Nâng cao nhận thức và trách nhiệm cá nhân. Tổ chức sinh hoạt chuyên đề về: Văn hóa ứng xử học đường. Giá trị sống, đạo đức, pháp luật. Giúp học sinh, sinh viên hiểu rõ quyền đi đôi với nghĩa vụ, tự chịu trách nhiệm với hành vi của mình.
Trang bị kỹ năng sống và kỹ năng giao tiếp: Lồng ghép vào môn học, hoạt động trải nghiệm: Kỹ năng kiểm soát cảm xúc. Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn. Kỹ năng ứng xử trên mạng xã hội. Sẽ giảm xung đột, bạo lực và hành vi lệch chuẩn.
Với bản thân các em: Tự giác chấp hành nội quy, quy chế nhà trường. Rèn luyện đạo đức, kỹ năng sống, kỹ năng số. Biết kiểm soát cảm xúc, không hành động bốc đồng. không vô lễ với thầy cô, cán bộ nhà trường. không nói xấu, xúc phạm bạn bè. Không gian lận trong học tập. Sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát. Không thờ ơ trước cái sai, cái xấu. “Im lặng trước cái xấu cũng là tiếp tay cho cái xấu tồn tại”.
Với bạn bè: Tôn trọng sự khác biệt. Không bắt nạt, không nói xấu, không “bóc phốt” trên mạng. Giúp đỡ nhau cùng tiến bộ.
Với nhà trường: Các em cần giữ gìn cơ sở vật chất, cảnh quan môi trường luôn xanh, sạch, đẹp. Tự hào về ngôi trường mình đang học. Góp phần xây dựng hình ảnh đẹp của học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Cộng đồng Hà Tây.
Nhóm giải pháp từ phía nhà trường: Xây dựng và thực hiện nghiêm Bộ quy tắc ứng xử. Công khai, dễ hiểu, dễ thực hiện. Đưa vào tiêu chí đánh giá rèn luyện, hạnh kiểm của người học. Hoàn thiện quy định về xử lý vi phạm văn hóa học đường. Kết hợp kỷ luật nghiêm minh và giáo dục nhân văn. Đưa tiêu chí văn hóa ứng xử vào đánh giá thi đua ở lớp học. Xếp loại giáo viên và học sinh, sinh viên.
Nâng cao vai trò nêu gương của đội ngũ giáo viên: Giáo viên phải là tấm gương chuẩn mực trong lời nói, hành vi, thái độ. Đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng: Lắng nghe, tôn trọng, đồng hành cùng học sinh, sinh viên.
Tăng cường tư vấn tâm lý học đường: Thành lập tổ tư vấn tâm lý học đường. Phát hiện sớm học sinh có biểu hiện Stress, trầm cảm, hành vi lệch chuẩn để can thiệp kịp thời, hạn chế hậu quả.
Giáo dục văn hóa ứng xử trên mạng xã hội: Hướng dẫn học sinh, sinh viên cách phát ngôn có trách nhiệm, nhận diện thông tin xấu, độc, lồng ghép giáo dục pháp luật về an ninh mạng.
Phát huy vai trò của tổ chức Đoàn – Hội: Tổ chức các phong trào: “Trường học thân thiện – học sinh tích cực”, “Nói lời hay – làm việc tốt” . Lấy hoạt động tập thể để uốn nắn hành vi, hình thành thói quen tốt.
Tăng cường tuyên truyền, biểu dương, khen thưởng gương “Người tốt – việc tốt”, lấy cái đẹp dẹp cái xấu để lan tỏa trong Nhà trường.
Nhóm giải pháp từ phía gia đình (Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và lâu dài): Cần phối hợp chặt chẽ với nhà trường, duy trì trao đổi thông tin hai chiều, đồng thuận trong biện pháp giáo dục và xử lý vi phạm, tránh bao che, đổ lỗi cho nhà trường. Gia đình làm gương trong ứng xử: Cha mẹ cần ứng xử văn minh, giao tiếp tích cực, tôn trọng con cái, để tạo nền tảng nhân cách bền vững cho học sinh, sinh viên.
Nâng cao văn hóa ứng xử cho học sinh, sinh viên là nhiệm vụ cấp thiết, đòi hỏi: Sự tự giác của người học. Trách nhiệm của nhà trường. Sự đồng hành của gia đình. Sự hỗ trợ của xã hội. Chỉ khi tất cả cùng vào cuộc, môi trường học đường mới thật sự an toàn, lành mạnh, nhân văn.
Các em nên nhớ: Học giỏi là tốt. Có kỹ năng là cần. Nhưng có nhân cách, có văn hóa mới là nền tảng để đi xa và đi bền. Nhà trường mong mỗi học sinh, sinh viên hãy: Sống có ước mơ, học có mục tiêu, ứng xử có văn hóa và hành động có trách nhiệm./.
Người viết và biên tập: Nguyễn Doãn Tiến – Bí thư đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng trường
